Technik serwisu, który w ciągu dnia przechodzi z wietrznego dachu do ciepłej maszynowni i z powrotem, zauważa, że w jednych kurtkach szybko się poci, a w innych czuje się komfortowo przez całą zmianę. Różnica nie wynika z przypadku, lecz z technologii ukrytej w tkaninie, której na pierwszy rzut oka nie widać. Kurtka softshell to w gruncie rzeczy niewielki układ inżynieryjny, w którym membrana, impregnat i elastyczne włókna współpracują ze sobą, kontrolując przepływ powietrza, wody i ciepła. W tym artykule przyglądamy się historii tej odzieży, zasadzie działania różnych membran, impregnatom odpychającym wodę oraz metodom, którymi bada się wodoodporność i oddychalność.
Krótka historia miękkiej skorupy
Przez długi czas odzież na zmienną pogodę opierała się na prostym zestawie, czyli polarze dającym ciepło i nieprzemakalnej kurtce zakładanej na wierzch. Taki system dobrze chronił przed deszczem, ale przy wysiłku sprawiał, że pod sztywną warstwą zewnętrzną gromadziła się wilgoć. Wspinacze i turyści górscy szukali rozwiązania pośredniego, które ochroni przed wiatrem i lekkim opadem, a przy tym pozwoli swobodnie się ruszać i odprowadzi pot.
W latach dziewięćdziesiątych zaczęły pojawiać się elastyczne tkaniny laminowane, które połączyły cechy kilku warstw w jednej. Z gór szybko trafiły do odzieży miejskiej, a potem do roboczej. Dziś kurtka robocza softshell jest stałym elementem wyposażenia w logistyce, budownictwie, serwisie technicznym czy służbach komunalnych.
Mikroklimat pod kurtką
Aby zrozumieć działanie softshellu, warto spojrzeć na przestrzeń między skórą a kurtką. Fizjolodzy nazywają ją mikroklimatem odzieżowym. Panuje tam własna temperatura i wilgotność, które decydują o tym, czy czujemy się komfortowo.
Podczas wysiłku ciało wytwarza ciepło i parę wodną. Jeśli odzież nie pozwala parze wydostać się na zewnątrz, wilgotność pod kurtką rośnie, para skrapla się na chłodniejszych warstwach, a ubranie od środka staje się mokre. Wilgoć przewodzi ciepło znacznie lepiej niż suche powietrze, przez co organizm szybko się wychładza, zwłaszcza podczas przerwy w pracy. Dlatego w odzieży do pracy fizycznej oddychalność ma często większe znaczenie niż maksymalna wodoodporność.
Dwa sposoby działania membrany
Membrana to cienka warstwa, która zatrzymuje wodę w postaci kropli, a przepuszcza cząsteczki pary wodnej. Producenci osiągają ten efekt na dwa podstawowe sposoby, a każdy z nich ma swoje konsekwencje w codziennym użytkowaniu:
- membrany mikroporowate zawierają miliardy mikroskopijnych porów, które są zbyt małe dla kropli wody, ale wystarczająco duże dla pary wodnej;
- membrany hydrofilowe, zwane też bezporowymi, nie mają otworów, a para wodna przechodzi przez nie dzięki budowie chemicznej materiału, przenoszona od strony cieplejszej i wilgotniejszej do chłodniejszej.
Oba rozwiązania można znaleźć w odzieży roboczej, a ich właściwości dobrze pokazuje proste zestawienie.
| Cecha | Membrana mikroporowata | Membrana hydrofilowa |
|---|---|---|
| Zasada działania | para przechodzi przez mikropory | para przenika przez strukturę materiału |
| Oddychalność | działa od razu, także przy niewielkiej różnicy temperatur | rośnie wraz z różnicą temperatur i wilgotności |
| Wrażliwość na zabrudzenia | pory mogą zatykać się brudem i detergentami | mniej podatna na zatykanie |
| Wiatroszczelność | bardzo dobra | bardzo dobra |
W praktyce wiele osób nie zauważa tych różnic, bo o komforcie decyduje cały zestaw, czyli membrana, tkanina zewnętrzna, podszewka i to, co nosimy pod kurtką.
Impregnat, czyli pierwsza linia obrony
Zanim woda dotrze do membrany, napotyka zewnętrzną tkaninę pokrytą impregnatem odpychającym wodę, określanym skrótem DWR. To dzięki niemu krople deszczu zbierają się w kuleczki i spływają po kurtce. Gdy impregnat się zużyje, tkanina zaczyna nasiąkać wodą. Membrana nadal nie przepuszcza jej do środka, ale mokra warstwa zewnętrzna blokuje odprowadzanie pary, więc kurtka przestaje oddychać, a użytkownik ma wrażenie, że przemókł od środka.
Przez lata najskuteczniejsze impregnaty opierały się na związkach fluoru. Ze względu na ich trwałość w środowisku i wpływ na zdrowie w Unii Europejskiej stopniowo ogranicza się ich stosowanie, a producenci coraz częściej przechodzą na impregnaty bezfluorowe. Są one bezpieczniejsze dla środowiska, choć zwykle wymagają częstszego odnawiania. Przeglądając dostępne modele, na przykład na bhp-gabi.pl, można zauważyć, jak różnie producenci opisują swoje kurtki pod względem membrany, gramatury i wykończenia tkaniny. Te informacje pomagają zrozumieć, czego spodziewać się po danym modelu w deszczowy dzień. Regularne odświeżanie impregnatu to najprostszy sposób na zachowanie oddychalności softshellu, bo membrana działa dobrze tylko wtedy, gdy zewnętrzna tkanina pozostaje sucha.
Laboratoryjne badania wodoodporności i oddychalności
Liczby podawane na metkach pochodzą z badań laboratoryjnych, prowadzonych według określonych metod. Znajomość tych procedur pomaga lepiej rozumieć, co oznaczają poszczególne wartości. Najczęściej stosowane badania wyglądają następująco:
- Słup wody mierzy się, umieszczając próbkę materiału pod kolumną wody o rosnącej wysokości, aż na drugiej stronie pojawią się pierwsze krople.
- Oddychalność w gramach na metr kwadratowy na dobę określa się, mierząc ilość pary wodnej, która w określonych warunkach przeniknie przez materiał.
- Opór pary wodnej, oznaczany skrótem Ret, bada się na ogrzewanej, zwilżonej płycie imitującej skórę, przy czym niższa wartość oznacza lepszą oddychalność.
- Wiatroszczelność sprawdza się, mierząc ilość powietrza, która przepływa przez tkaninę przy określonej różnicy ciśnień.
Różne laboratoria i producenci stosują różne odmiany tych metod, dlatego wyniki z dwóch źródeł nie zawsze dają się bezpośrednio porównać. Wartości z metek najlepiej traktować jako orientacyjne, a nie absolutne.
Elastyczność i konstrukcja
Trzecim składnikiem sukcesu softshellu jest rozciągliwość. Domieszka elastanu w tkaninie zewnętrznej pozwala kurtce poddawać się ruchom ciała, co przy sięganiu nad głowę, schylaniu się czy wchodzeniu po drabinie ma duże znaczenie. Niektóre materiały rozciągają się w czterech kierunkach, co dodatkowo zwiększa swobodę.
W odzieży roboczej elastyczność łączy się z wytrzymałością. Kurtka softshell robocza ma często wzmocnienia z mniej rozciągliwej, ale bardziej odpornej tkaniny na łokciach i ramionach, a także profilowane rękawy, które nie podciągają się przy unoszeniu rąk. Softshell BHP w wersji ostrzegawczej łączy te cechy z fluorescencyjnym materiałem i taśmami odblaskowymi. Różnice widać też w krojach, bo softshell męski roboczy ma zwykle prostszą linię i szersze barki, natomiast wersje damskie są bardziej taliowane. Dobrze skrojona kurtka nie krępuje ruchów, a jednocześnie przylega na tyle, że wiatr nie wdmuchuje się pod spód.
Technologia, którą warto rozumieć
Softshell to przykład tego, jak nauka o materiałach przekłada się na codzienny komfort pracy. Membrana kontroluje przepływ wody i pary, impregnat chroni przed nasiąkaniem, a elastyczne włókna zapewniają swobodę ruchów. Wiedza o tym, jak działają poszczególne elementy, ułatwia czytanie metek, właściwą pielęgnację i świadome korzystanie z odzieży. Przy następnej okazji warto przyjrzeć się swojej kurtce pod tym kątem i sprawdzić, czy krople wciąż spływają po tkaninie, bo to prosty test, który mówi wiele o kondycji całego systemu.